Севильдік шаштараз

Джоаккино Россинидің «Севильдік шаштараз» операсы – француз драматургы Пьер Огюстен Карон де Бомаршенің осы аттас пьесасына негізделген әйгілі күлкілі опера.
Премьера 1816 жылы 12 ақпанда Римде өтті. Бомаршенің пьесасы бойынша басқа композиторлар бірқатар опералар жазған болатын және Италияда жарқын музыкалық оқиға болатынын ешкім күтпеген еді. Бірақ дәл Россинидің операсы таңғалдырарлық табысқа ие болды. Туындыны көрермен қауым жоғары бағалап, тіпті Россинидің үйіне дейін салтанатты шырақты шеру ұйымдастырады. Осы күнге дейін Россинидің жауһары әлемдік репертуардағы ең көп орындалатын опералардың бірі.
Біздің театрымызда опера алғаш рет 1972 жылы КСРО халық артисі Ермек Серкебаевтың қойылымында сахналанды. Фигаро партиясы атақты әншінің үздік рөлдерінің бірі болды.

Дж. Россини

«Севильдік шаштараз»

екі бөлімді комедиялық опера
либреттосы Ч. Стербинидікі, П. Бомаршенің аттас комедиясы бойынша

ҚазҰОБТ жаңа қойылымының премьерасы 2014 ж. 27.12. өтті

Қойылым тобы:
Музыкалық жетекші және дирижер – Витторио Паризи (Италия)
Қоюшы-режиссер – Кристин Хукке Чистерна (Италия)
Қоюшы-суретші – Патрисио Перез Марин (Чили)
Бас хормейстер – Әлия Темірбекова, ҚР еңбек сіңірген қайраткері

Қатысушылар

• Фигаро, шаштараз
• Розина, Бартолоның тәрбиеленушісі
• Альмавива, граф
• Бартоло, медицина докторы, Розинаның қамқоршысы
• Базилио, музыка мұғалімі
• Фиорелло, графтың қызметшісі
• Берта, Бартолоның үй қызметшісі
• Офицер

Бірінші бөлім

Түнгі Севиль көшелерінің бірінің тыныштығын серенада үні бұзады. Өзін кедей жігіт Линдор деп таныстырған граф Альмавива сұлу Розинаға махаббаты жайлы ән шырқайды. Розина серенаданы ұнатқанымен, кездесуге шыға алмайды. Қыздың қамқоршысы доктор Бартоло оның әр қадамын аңдиды. Шалдың жас қызға үйленуден дәмесі бар. Ойы ұшқыр әрі әзілкеш шаштараз Фигаро графқа көмектескісі келіп, өзінің жоспарын ұсынады: қалада әскери бөлімдер бар, ал Бартоло заң бойынша әскерилерді қала тұрғындарының үйлеріне орналастыру туралы бұйрыққа бағынуға тиіс. Граф Бартолоның үйіне солдат киімімен кіріп, сүйіктісімен кездесе алады.

Бартолоның үйіндегі бөлме. Розина Линдор жайлы тәтті қиялға берілуде. Бартоло оған бөгет бола алмайды. Қыз өз тағдырын сүйіктісімен қосуға шешім қабылдап, осы жайлы жазған хатын Фигаро арқылы Линдорға жібереді. Бірақ Бартоло да бос қарап отырған жоқ. Музыка мұғалімі Базилионы шақырып алып, қарсыласын жеңудің жолдарын іздеп, онымен ақылдасады. Базилио өсек таратуды ұсынады.
Кенет есік ашылып, үйге мас солдат кейпіндегі Альмавива кіреді. Бартоло өзіне бөлме босатуды талап еткен солдатқа үйінің жалға беруден босатылғанын айтып түсіндіргісі келгенімен, одан еш нәтиже шықпайды. У-шу кезінде Альмавива Розинаға хат беруге тырысады. Айқай-шудың себебін анықтамақ болып келген күзетшілердің бастығы Бартолоның сөзінен кейін жалған солдатты қамамақ болады. Граф оған өзінің асыл тектің мөрі бар белгісін көрсетіп, кім екенін түсіндіреді. Офицер барлығын таңқалдырып, кетіп қалады. Үйдің іші абыр-сабырға толады.

Екінші бөлім

Альмавива Бартолоның үйіне қайта келеді, бұл жолы ауырып қалған Базилионың орнына Розинаға сабақ беруге келген жан ретінде көрінеді. Музыка сабағының үстінде ғашықтар аймаласып отырғанда Базилио келеді. Үйіне қайтуын сұрағанға келіспеген Базилио тек графтың ақша салынған әмиянын алған соң ғана кетеді.

Базилио кеткен соң Фигаро доктордың сақалын ала бастайды. Розина сүйіктісімен қашып кетудің жолдарын қарастыруда. Бартоло Розинаға хатты көрсетіп, оны графтың алдап жүргенін айтады.
Түнгі аспанда найзағай ойнап, күн күркірейді.

Граф пен Фигаро Розинаны алып кетуге келеді. Қыз олармен бірге барудан бас тартады. Линдордың өзін алдағанына ашуланады, бірақ артынша Линдор мен Альмавиваның бір адам екені анықталады. Розина өзін бақытты сезінеді. Ғашықтар қашпақшы болады, бірақ балкон астында тұрған сатыны таппайды. Базилио нотариусты ертіп келеді. Оларды Бартоло неке шартын жасау үшін шақырған.
Бартолоның жоқтығын пайдаланған Фигаро нотариусқа оның Альмавива мен Розинаның некесін тіркеу үшін шақырылғанын айтады. Қарсылық көрсеткісі келгенімен, Базилио графтың қомақты сыйлығын алған соң неке шартына қолын қояды. Бартоло келіп, жаңа ғана Розина мен граф Альмавива ерлі-зайыпты болғанын естиді.

Бартоло қатты қамығады. Ол өзі сатыны алып тастап, осы некелесудің болуына мүмкіндік жасады. «Пайдасыз сақтық» деген осы!