Турандот

Дж. Пуччини

Турандот

3 бөлімді опера
Дж. Адами мен Р. Симонидің либреттосы
ҚазҰОБТ премьерасы 11.11.2006 ж.

Қойылым тобы:
Қоюшы-дирижер – Ренат Салаватов, Ресей еңбек сіңірген қайраткері, Татарстан халық әртісі, ҚР еңбек сіңірген қайраткері
Қоюшы-режиссер – Юрий Александров, РФ халық әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты (Санкт-Петербург қ.)
Қоюшы-суретші – Вячеслав Окунев, Ресейдің халық суретшісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты (Санкт-Петербург қ.)
Қоюшы-балетмейстер – Гали Абайдулов, РКФСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (Санкт-Петербург қ.)
Қоюшы-хормейстер – Базарғали Жаманбаев, ҚР халық әртісі, ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, профессор

Қатысушылар

• Турандот ханшайым
• Альтоум, оның әкесі, Қытай императоры
• Тимур, тақтан құлаған татар патшасы
• Бейтаныс ханзада (Калаф), оның ұлы
• Лю, Тимурдың жас тұтқын қызы
• Пинг, Ұлы министр
• Панг, Ұлы аспазшы
• Понг, Ұлы кеңесші
• Мандарин
• Императорлық жасақ, нөкерлер, бас жендет және оның көмекшілері, балалар, данышпандар, үш Ажал, халық

Оқиға Бейжіңде, ерте заманда өрбиді.

1-бөлім

Шулаған халық Бейжіңдегі ежелгі император сарайының қабырғасын қоршап тұр. Адамдар мандариннің дауысын тыңдауда: ол аспан Ұлы — император Альтоумның жарлығын жариялайды. Турандот ханшайымның қолын алғысы келген әрбір жан оның үш жұмбағына жауап беруі тиіс, ал қателескендерді өлім жазасы күтіп тұр.

Көптеген батыл жігіттер ханшайымның қатыгез талабынан қаза тапқан. Бірақ оның сұлулығы туралы хабар жаңа үміткерлерді тоқтатпайды. Таң ата кезекті құрбан — парсы ханзадасы өлім жазасына кесіледі.

Топ ішінде әлсіз қария құлап қалады. Оның жанындағы жас қыз көмек сұрайды. Калаф қариядан өзінің әкесі Тимурды таниды. Онымен бірге адал Лю бар. Қыз Калафқа деген жасырын махаббатын сақтап келеді.

Калаф Турандоттың сұлулығын көріп, бірден ғашық болады. Тимур мен Лю, сондай-ақ Пинг, Панг және Понг оны бұл қауіпті шешімнен айнытуға тырысқанымен, ол үш рет гонг соғып, өз ниетін жариялайды.

2-бөлім

1-көрініс

Пинг, Панг және Понг — сарай қызметшілері өз тағдырларына налиды. Олар қанды сынақтардың куәсі болудан шаршаған. Халық та қантөгістен қажыған. Таң жақындап келеді: тағы бір сынақ күтіп тұр.

2-көрініс

Император сарайында жаңа сынақ басталады. Альтоум Калафты райынан қайтаруға тырысады, бірақ ол өз шешімінен бас тартпайды.

Турандот ерлерге деген өшпенділігін айтады: ежелгі аңыз бойынша, оның әулетінің ханшайымы қорланған, сол қорлықты тек қан ғана жуа алады.

Ол үш жұмбақ қояды. Калаф олардың барлығына дұрыс жауап береді. Соңғы жауап — Турандоттың өзі. Жігіт оның жүрегіндегі мұзды махаббат ерітетінін айтады.

Ханшайым қорқып, некеден бас тартқысы келеді, бірақ император уәдесінен таймайды. Калаф күтпеген шешім қабылдап, өзінің атын Турандоттың табуын талап етеді. Егер ол таба алса, ол өлімге дайын.

3-бөлім

1-көрініс

Түнде бүкіл қалаға ұйықтауға тыйым салынады. Барлығы бейтаныс ханзаданың атын табуға міндетті.

Пинг, Панг және Понг Калафты кетуге үгіттейді, бірақ ол бас тартпайды. Халық та оны өтінеді. Лю ханзаданың атын білетінін айтады, бірақ оны ешкімге ашпайды.

Турандоттың бұйрығымен Лю азапталады. Калаф көмектесе алмайды. Ақыры Лю өзін құрбан етеді. Оның әрекетінің себебі — махаббат.

Тимур да қайтыс болады. Қайғылы шеру кетеді.

Калаф пен Турандот жалғыз қалады. Таң атар алдында ол ханшайымды сүйеді. Турандоттың жүрегінде махаббат оянады. Калаф өз атын ашады.

2-көрініс

Халық алдында Турандот ханзаданың атын айтуы тиіс. Бірақ ол «оның аты — Махаббат» деп жауап береді. Осылайша, махаббат бәрінен үстем шығады.